
Urfa Zerdesi Coğrafi İşareti: Kimler Kullanabilir, Nasıl Korunur?
Bülent AYDIN | Etkin Patent Kurucusu | Marka Stratejisti · Güncelleme: 16 Kasım 2026
📜 Coğrafi İşaret Tescil Kaydı — Birebir Alıntı
Kaynak: TÜRKPATENT Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Portalı · kayıt sayfası · tescil belgesi (PDF)
| Coğrafi İşaretin Adı | : Urfa Zerdesi (Şanlıurfa Zerdesi) |
| Coğrafi İşaretin Türü | : Mahreç işareti |
| Ürün / Ürün Grubu | : Zerde / Fırıncılık ve pastacılık mamulleri, hamur işleri, tatlılar |
| Tescil No | : 296 |
| Başvuru Tarihi | : 16.08.2017 |
| Tescil Tarihi | : 27.12.2017 |
| Tescil Ettiren | : Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası |
| Coğrafi Sınırı | : Şanlıurfa |
Kullanım Biçimi
Coğrafi işaretin adı tek başına ya da marka ile birlikte kullanılabilir.
Ürünün Tanımı ve Ayırt Edici Özellikleri
Pirinç ve şekerden yapılan, renk verici olarak haspir (Carthamus tinctorius L.) çiçeği (çiçek taç yaprakları) kullanılan ve özellikle düğün, nişan, sünnet, hac yemeği vb. özel günlerde ve bayramlarda sunulan yöresel vazgeçilmez bir tatlı çeşididir. Urfa Şer’iyye sicillerindeki vakıflarla ilgili kayıtlardan 204, 205, 218 ve 225 no’lu Şer’iyye sicillerinde 1845-1899 yılları arasında Urfa’da tesis edilen vakıflar üzerinde durulmuş olup, Urfa Zerdesinin yapılan ikramların arasında yer aldığı belirtilmektedir. Urfa Zerdesi (Şanlıurfa Zerdesi) yöre ile özdeşleşmiş meşhur bir üründür.
Üretim Metodu
Malzemeler: Aşağıdaki ölçüler en az kullanılabilecek ölçülerdir.
• 1 su bardağı pirinç
• 2-2,5 su bardağı toz şeker
• 1 tutam haspir çiçeği
• 1 kahve fincanı gülsüyü veya 1 damla gülyağı (isteğe bağlı) Hazırlanışı Tencereye pirincin özelliğine göre yaklaşık 4 – 5 su bardağı su konulup kaynatılmalı ve ardından ayıklanarak yıkanmış pirinç ilave edilerek pişirilmelidir. Şeker eklenip kısık ateşte yaklaşık 10 dakika daha pişirilmelidir. Ayrı bir yerde haspir (Carthamus tinctorius L.) çiçeği yaklaşık 1 bardak sıcak suda eritilmeli veya kaynatılmalıdır. Bitki rengini suya verince süzülerek suyu tencereye eklenmelidir. Orta yoğunlukta kıvam aldığında isteğe bağlı gülsuyu veya gülyağı ilave edilerek kâse benzeri kaba alınmalı ve soğuduktan sonra sunumu yapılmalıdır.
Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler
Geçmişten geleceğe miras kalan Urfa Zerdesi (Şanlıurfa Zerdesi) yöre ile bilinirlik kazanmıştır. Bununla birlikte ürünün üretimi, maharet ve ustalık gerektirmektedir.
Denetleme
Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediyesi, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası, Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasından alanında uzman/ürün hakkında bilgi sahibi birer kişi olmak üzere toplam dört kişiden oluşan denetim merci tarafından periyodik olarak ve ihtiyaç halinde her zaman, ayrıca şikâyet üzerine denetimler yapılacaktır. 3 Denetim merci, “Urfa Zerdesi veya Şanlıurfa Zerdesi” adını kullanan firmaların ürettikleri zerdenin, üretim metoduna uygun olarak hazırlanmasını, pişirilmesini ve sunumunun tanıma uygunluğunu (üretiminde tatlandırıcının kullanılmaması, tatlının üretim aşamasında ve süslemesinde kuruyemiş veya meyve bulunmaması, orta yoğunlukta kıvam olması) denetlenecektir. Ayrıca coğrafi işaretin kullanımı denetlenecektir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim merci hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Metin, TÜRKPATENT sicilinde yayımlanan tescil belgesinden aynen aktarılmıştır; yalnızca PDF’ten kaynaklanan harf ve boşluk hataları düzeltilmiştir.
Özet
Urfa Zerdesi, 2017’de tescil edilen ve Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası adına kayıtlı bir mahreç işaretidir. Pirinç ve şekerden yapılan, renk verici olarak haspir (Carthamus tinctorius L.) çiçeği (çiçek taç yaprakları) kullanılan ve özellikle düğün, nişan, sünnet, hac yemeği vb. özel günlerde ve bayramlarda sunulan yöresel vazgeçilmez bir tatlı çeşididir. Bu adı, tescil belgesindeki şartlara uygun olarak Şanlıurfa sınırları içinde üretim yapan herkes kullanabilir; bu coğrafi işaretin kullanımı tescil ettirenle sınırlı değildir. Buna karşılık bu sınır dışında üretilen ya da tescil kaydına uymayan bir ürünü “Urfa Zerdesi” ya da “Urfa usulü zerde” diye satmak, coğrafi işarete tecavüz oluşturabilir.
Urfa Zerdesi Nedir?
Tescil kaydında Urfa Zerdesi için öne çıkan özellikler şunlardır:
- Urfa Zerdesi (Şanlıurfa Zerdesi) yöre ile özdeşleşmiş meşhur bir üründür.
Coğrafya ile Bağı: Neden Urfa’ya Özgü?
Urfa Zerdesi bir mahreç işaretidir. Mahreç işaretinde ürün, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından bölgeyle özdeşleşmiştir; üretim aşamalarından en az birinin bölgede yapılması yeterli olabilir — ancak her ürünün kendi tescil kaydı belirleyicidir.
Tescil kaydına göre: “Bununla birlikte ürünün üretimi, maharet ve ustalık gerektirmektedir.” Ürünün Şanlıurfa sınırları içinde yetiştirilmesi ve üretilmesi, tescil kaydındaki tanımın temelidir.
Nasıl Üretilir? (Özet)
- Şeker eklenip kısık ateşte yaklaşık 10 dakika daha pişirilmelidir.
- Ayrı bir yerde haspir (Carthamus tinctorius L.) çiçeği yaklaşık 1 bardak sıcak suda eritilmeli veya kaynatılmalıdır.
- Bitki rengini suya verince süzülerek suyu tencereye eklenmelidir.
- Orta yoğunlukta kıvam aldığında isteğe bağlı gülsuyu veya gülyağı ilave edilerek kâse benzeri kaba alınmalı ve soğuduktan sonra sunumu yapılmalıdır.
Bu Adı Kimler Kullanabilir?
Urfa Zerdesi coğrafi işaretini kullanma hakkı yalnızca tescil ettirene ait değildir. Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası tescili yaptırmış ve hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütmekle görevlidir; fakat bu adı kullanma hakkı, tescil belgesindeki şartlara uyarak Şanlıurfa sınırları içinde üretim yapan bütün üreticilere aittir. Tescilli coğrafi işaretler, tescil belgesindeki şartlara uygun ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenler tarafından kullanılır (Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblem Yönetmeliği m.4/1).
“Urfa Zerdesi” adını kullanabilmek için kontrol listesi:
- Ürün Şanlıurfa sınırları içinde mi yetiştiriliyor ve üretiliyor?
- Ürün, tescil belgesindeki tanım ve ayırt edici özelliklere uygun mu?
- Üretim, tescil belgesindeki üretim metoduna göre mi yapılıyor?
- “Urfa Zerdesi” ibaresi ve mahreç işareti amblemi birlikte kullanılıyor mu?
Doğru Kullanım: Ad ve Amblem
Tescil kaydına göre “Urfa Zerdesi” ibaresi ve mahreç işareti amblemi birlikte ürünün kendisinde ya da ambalajında yer almalıdır. Ürün üzerinde kullanılamıyorsa bunlar işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulmalıdır.
- Tescilli coğrafi işaretle birlikte amblem kullanmak zorunludur (Amblem Yönetmeliği m.4/2).
- Amblem ürün ya da ambalaj üzerinde, olmuyorsa işletmede kolayca görülecek yerde kullanılır (Amblem Yönetmeliği m.4/4).
- Amblem, Kurum’un resmî internet sitesinden temin edilir (Amblem Yönetmeliği m.5/1).
Denetim Nasıl Yapılıyor?
Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediyesi, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası, Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasından alanında uzman/ürün hakkında bilgi sahibi birer kişi olmak üzere toplam dört kişiden oluşan denetim merci tarafından periyodik olarak… 3 Denetim merci, “Urfa Zerdesi veya Şanlıurfa Zerdesi” adını kullanan firmaların ürettikleri zerdenin, üretim metoduna uygun olarak hazırlanmasını, pişirilmesini ve sunumunun tanıma uygunluğunu (üretiminde tatlandırıcının kullanılmaması, tatlının üretim aşamasında ve süslemesinde kuruyemiş veya meyve bulunmaması, orta yoğunlukta kıvam olması)…
Pratik sonuç: Kayda aykırı üretim yapan ya da adı haksız kullanan bir işletme hakkında denetim mercii şikâyet üzerine harekete geçebilir.
Hukuka Aykırı Kullanımlar
Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.44, tescilli bir coğrafi işarete tecavüz sayılan fiilleri sayar. Bu hükümler Urfa Zerdesi’ne uyarlandığında, aşağıdaki kullanımlar tecavüz oluşturabilir:
- Şanlıurfa sınırları dışında üretilen bir ürünü “Urfa Zerdesi” adıyla satmak ya da bu adla sunmak.
- Kayıttaki şartlara uymayan bir ürünü bu adla satışa sunmak.
- “Urfa tipi zerde”, “Urfa usulü zerde” gibi ifadelerle, ürünün gerçek kaynağı belirtilse bile coğrafi işaretten yararlanmak.
- Ambalajda ya da tabelada, ürünün Şanlıurfa sınırları içinde üretildiği izlenimini veren yanıltıcı ifade veya görseller kullanmak.
- Mahreç işareti amblemini tüketiciyi yanıltacak biçimde kullanmak.
Tecavüz hâlinde hak sahiplerinin tecavüzün tespiti, durdurulması ve giderilmesi için başvurabileceği hukuki yollar bulunmaktadır. Hakların korunmasındaki hukuki süreçleri yürütme görevi tescil ettirene, yani Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası’na aittir.
İstisnalar
- Kendi adını ya da unvanını kullanmak: Gerçek kişi adının veya tüzel kişi unvanının, ticaret sırasında halkı yanıltmayan kullanımı coğrafi işarete tecavüz sayılmaz (SMK m.47).
- Önceden iyiniyetle tescil edilmiş markalar: Coğrafi işaret tescili, daha önce iyiniyetle tescil edilmiş bir marka hakkının kullanımına zarar vermez (SMK m.48/2).
Marka Başvurusu Yapacaklar İçin
“Urfa Zerdesi” tescilli bir coğrafi işarettir. Bu ibareyi fırıncılık, pastacılık ve tatlı ürünleri için içeren bir marka başvurusu, tescilli coğrafi işaret nedeniyle ret riskiyle karşılaşabilir (SMK m.5/1). Başvurudan önce marka sorgulama yaptırmak, ret riskini ve gereksiz masrafı önler. Bu ibareyi içeren başkasına ait bir marka başvurusu bültende yayımlanırsa, yayına itiraz yoluyla tescile karşı çıkılabilir.
Tüketiciler İçin: Gerçek Urfa Zerdesi’ni Nasıl Tanırsınız?
- Ambalajda ya da işletmede “Urfa Zerdesi” adı ve mahreç işareti amblemi birlikte yer alır.
- Ürünün özellikleri tescil belgesindeki tanıma uyar.
Üretici ve İşletmeler İçin Yol Haritası
- Tescil belgesini okuyun ve üretiminizi kayıttaki şartlarla karşılaştırın.
- Ürün Şanlıurfa sınırları içinde yetiştirildiğinden ve üretildiğinden emin olun.
- Amblemi Kurum’un resmî sitesinden temin edin; adla birlikte ambalajınıza ya da işletmenize yerleştirin.
- Denetimlere hazırlıklı olun; üretim kayıtlarınızı saklayın.
- Adın haksız kullanıldığını görürseniz Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası’na bildirin; kendi markanız için ise ayrıca marka tescili yaptırarak işletmenizi koruyun.
Şanlıurfa’nın Coğrafi İşaretleri Arasında Urfa Zerdesi
Şanlıurfa’nın ve Türkiye’nin tescilli ürünlerini Coğrafi İşaretler sayfamızda bulabilirsiniz. Şanlıurfa ilinde tescilli 50 coğrafi işaret bulunmaktadır. Urfa bu listede birden çok ürünle yer alır: Urfa Zerdesi dışında Urfa Keten Köyneği Fıstığı / Şanlıurfa Keten Köyneği Fıstığı, Urfa Ağzı Açık / Şanlıurfa Ağzı Açık, Urfa Sini Darahlığı/ Şanlıurfa Sini Taraklığı, Urfa Pendirli Kedeyif / Şanlıurfa Peynirli Kadayıf, Urfa Miftahi Tas Kebabı/ Şanlıurfa Miftahi Tas Kebabı, Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi, Urfa Ciğer Kebabı, Urfa Haşhaş Kebabı / Şanlıurfa Haşhaş Kebabı da tescilli coğrafi işaretlerdir. Aynı ürün grubunda Şanlıurfa’dan Şanlıurfa Ağzı Yumıh / Şanlıurfa Ağzı Yumuk, Şanlıurfa Pendirli Helvası / Şanlıurfa Peynirli Helvası, Urfa (Şanlıurfa) Lahmacunu (Kıymalı Ekmeği), Şanlıurfa Tırnaklı Ekmeği, Urfa Şıllık Tatlısı (Şanlıurfa Şıllık Tatlısı), Şanlıurfa Açık Ekmeği (Urfa Açık Ekmeği) de tescillidir; her biri kendi tescil belgesindeki şartlarla korunur.
Türkiye’de “Fırıncılık ve pastacılık mamulleri, hamur işleri, tatlılar” grubunda 387 tescilli coğrafi işaret bulunmaktadır. Her birinin adı, kendi tescil belgesindeki üretim yöntemi ve coğrafi sınırla korunur; birinin şartları diğerine uygulanmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Urfa Zerdesi adını Şanlıurfa sınırları dışında üretilen bir ürün için kullanabilir miyim?
Hayır. Urfa Zerdesi, Şanlıurfa sınırları ile sınırlı tescilli bir coğrafi işarettir. Tescil belgesindeki şartlara uymayan ya da bu sınır dışında üretilen bir ürün bu adla satılamaz.
Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası’ndan izin almam gerekir mi?
Urfa Zerdesi coğrafi işareti, tescil belgesindeki şartlara uyarak Şanlıurfa sınırları içinde üretim yapan bütün üreticilerin kullanımına açıktır; kullanım tescil ettirenle sınırlı değildir. Ancak üretiminiz kayıttaki şartlara uygun olmalı, ad ve amblem birlikte kullanılmalı ve denetime açık olmalıdır.
“Urfa usulü zerde” ya da “Urfa tipi zerde” yazarsam sorun olur mu?
Olabilir. “Usulü”, “tipi” gibi ifadelerle coğrafi işaretten yararlanmak, ürünün gerçek kaynağı belirtilse bile tecavüz sayılabilen fiiller arasındadır.
Kaynaklar
- TÜRKPATENT Coğrafi İşaret Portalı – Urfa Zerdesi (Şanlıurfa Zerdesi) kaydı
- Urfa Zerdesi tescil belgesi (PDF)
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m.5/1, m.44, m.47, m.48/2)
- Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblem Yönetmeliği (RG 29.12.2017, sayı 30285; m.4, m.5)
NOT: Bu yorum, TÜRKPATENT sicilinde yayımlanan tescil belgesine ve ilgili mevzuata dayanmaktadır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki değerlendirme yerine geçmez.
Urfa’da üretim yapıyor ya da yeni bir marka mı kuruyorsunuz?
Etkin Patent; marka sorgulama, marka tescili ve coğrafi işaretin haksız kullanımına karşı hukuki süreçlerde yanınızdadır. Ücretlerimiz harç, hizmet ücreti ve KDV dahil olarak sitemizde açıkça yayımlanmaktadır.
Etkin Patent
ETKİN PATENT | MARKA STRATEJİSTİ: BÜLENT AYDIN
Etkin Patent, 21 yılı aşkın kurumsal tecrübeye sahip Etkin Patent bünyesinde faaliyet gösteren tescilli ulusal sınai mülkiyet kuruluşudur. Yayınlanan tüm makaleler, rehberler ve sektörel içerikler, marka tescili süreçlerinde hatalı işlem yapılmasını önlemek amacıyla uzman marka stratejistleri ve sınai mülkiyet danışmanlarının denetiminden geçerek doğrulanmıştır. Platformumuzda sunulan güncel içtihatlar ve tescil metotları, marka haklarının ulusal ve uluslararası düzeyde eksiksiz korunmasını hedefleyen operasyonel bir süzgecin ürünütedir.
