Bülent AYDIN Bülent AYDIN | Etkin Patent Kurucusu | Marka Stratejisti · Güncelleme: 16 Kasım 2026

📜 Coğrafi İşaret Tescil Kaydı — Birebir Alıntı

Kaynak: TÜRKPATENT Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Portalı · kayıt sayfası · tescil belgesi (PDF)

Coğrafi İşaretin Adı: Urfa Tiriti (Şanlıurfa Tiriti)
Coğrafi İşaretin Türü: Mahreç işareti
Ürün / Ürün Grubu: Tirit / Yemekler ve çorbalar
Tescil No: 382
Başvuru Tarihi: 24.08.2017
Tescil Tarihi: 03.09.2018
Tescil Ettiren: Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası
Coğrafi Sınırı: Şanlıurfa ili.

Kullanım Biçimi

Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi coğrafi işaretinin adı marka ile birlikte ürünün sunulduğu mekânlarda, menülerde vb. kullanılabilecektir.

Ürünün Tanımı ve Ayırt Edici Özellikleri

Tirit ibaresi; Farsçada et suyu ile haşlanmış ekmek anlamına gelen ‘terid’ kelimesinden türemiştir. Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi, yörede yetişen ivesi türü koyunun kuzusunun etinin kemiğiyle birlikte uzun süre kaynatılmasıyla yapılan, sunumunda Şanlıurfa Açık Ekmeğinin üzerine konulan, sarımsaklı yoğurt, limon ve taze yeşilb iberle sunulan yemektir. Şanlıurfanın sosyal hayatında önemli bir yer tutan hem düğün, sünnet düğünü, bayram gibi özel günlerde yapılmakta hem de hayır yemeği, barış yemeği olarak ikram edilmektedir. Ramazan bayramlarında evi ve bütçesi misafir ağırlamaya uygun aileler arife gecesinden tiridi kaynatırlar ve bayram namazına müteakip kapısından her geçeni sofralarına davet eder ve ağırlarlar. Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinin Hz. İbrahim’in sofrasının baş ikramı olduğu, tirit yemeğini ilk defa kendisinin yaptığı bazı kaynaklarda belirtilmektedir. Şanlıurfa’da tirit, peygamber yemeği diye de bilinmekte olup, genellikle sabah namazlarından sonra halka dağıtılması gelenek halini almıştır. Hali vakti yerinde olanlar senede bir gün “tirit” verirlerdi. Tirit verilen evin kapısı sabahtan öğlene kadar açık tutulur, davet edilen eş, dost, ihtiyaç sahiplerine ikram edilirdi. Kapı açık olduğundan yoldan geçen herkes içeriye girerek bu “hayır yemeğinden” yerdi. Esnaf da yılın belirli günlerinde tirit ikramı yapardı. Bu ahilik geleneği, bütün canlılığıyla Şanlıurfa’da halen yaşamaktadır. Ahilik Haftası etkinlikleri kapsamında Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği vatandaşlara Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi ikramında bulunmaktadır. Tablo-1: Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinde kullanılan etin analiz değerleri Kriter Değer Nem % 45 ila % 65 arası Ham protein (en az) % 16 Tuz (en çok) % 0.25 pH 5.78 (ortalama), 5.5 (en az), 5.8 (en çok) Aerobik koloni sayısı (en çok) (kob/g) 5.4 x 105 Koagülaz pozitif stafikokaklar (en çok) (kob/g) <10 E.coli O157 25 gramda tespit edilemedi Salmonella 25 gramda tespit edilemedi

Üretim Metodu

Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinde kullanılan alet, ekipman, bileşenler ve nihai ürün Türk Gıda Kodeksi yatay ve dikey mevzuatına uygun olacaktır. 6 kişilik Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinde kullanılan malzemeler aşağıda verilmiştir: Yapımında kullanılan malzemeler:  İvesi koyunu kuzusunun kol veya but bölgesinden elde edilen 750 gr et  İvesi koyunu kuzusunun kuyruk bölgesinden elde edilen 100 gr kuyruk yağı  4-5 parça ilikli kemik  10 gr tuz  2 gr zerdeçal Sunum için gerekli malzemeler:  500 gr koyun yoğurdu  6 diş sarımsak  3 adet Şanlıurfa Açık Ekmeği  2 adet limon  Taze yeşilbiber Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinin Yapılışı: Parçalara ayrılan et, kuyruk ile kemikler 2 litre su ile birlikte tencereye konulup, kısık ateşte düdüklü tencerede 2 saat, tencerede pişirilecekse 3 litre su ile ve suyu azaldıkça ilave edilmek suretiyle 6-7 saat pişirilir. Piştikten sonra etler el ile didiklenip parçalara ayrılarak bir kenara alınır. Diğer taraftan pişen tencereden çıkarılan kuyruk ayrı bir kapta ezilir, süzgeçten geçirilir. Bir kâsedeki et suyuna toz halindeki zerdeçal ilave edilir. Et suyunda ıslatılan zerdeçal, süzgeçten geçirilen kuyrukyağı ile birlikte tekrar et suyuna karıştırılır, biraz daha pişirilir. Tencerenin içine silkelenerek veya tencere kenarına vurularak çıkartılan kemiklerdeki ilikler de et suyuna eklenir. İlikleri alınan kemikler yemek içerisinde kullanılmaz. Tuzu eklendikten sonra kaynar durumda servis yapılır. Hemen servis yapılmayacaksa kısık ateşte servise hazır halde bekletilir. Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinin Sunumu: Ürün bakır sahanda servis edilmektedir. Şanlıurfa Açık Ekmeği dikdörtgen veya kare şeklinde kesilir. Sarımsak ezilip yoğurda ilave edilerek sarımsaklı yoğurt hazırlanır. Ezilen sarımsakların yoğurt eklenmeksizin bir tabağa alınmasıyla da sunum gerçekleştirilebilir. Servis yapılırken tabağa kesilmiş ekmek, üzerine yeteri kadar et, onun da üzerine 2 -3 kepçe kaynar sıcaklıktaki et suyu dökülür. Ezilmiş sarımsak ya da sarımsaklı yoğurt tabağın üzerine gezdirilir, limon sıkılarak, taze yeşilbiber eşliğinde servis edilir.

Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler

Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi Şanlıurfa iline ün bağı ve üretim yöntemiyle bağlıdır. Ünü, çok eski dönemlerden beri yapılmasından, Şanlıurfa ili sınırları içerisinde yetiştirilen İvesi cinsi koyunun etinin kullanılması ve ustalık içeren yöntemle hazırlanmasından kaynaklanmaktadır.

Denetleme

Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi nin yukarıda belirtilen özelliklere uygun olarak üretilip üretilmediğine dair denetimler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu hükümlerine uygun olarak, Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediye Başkanlığı, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası ve Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünden oluşacak 4 kişilik denetim merci tarafından yapılır. Denetim mercii; Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi nin üretim yönteminde belirtilen tekniğe uygun ve hijyenik şekilde hazırlanması, depolanması, taşınması ve pazarlanmasının kontrolünü ve coğrafi işaretin takibi konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütür. Coğrafi işareti belirlenen koşullara aykırı ve haksız kullananlar hakkında gerekli yasal takibatı başlatır. Merci, yılda 1 defa düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda/şikâyet halinde ise her zaman denetim işlemlerini yürütecek ve sonuçları raporlayacaktır. Denetime ilişkin raporlar Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl düzenli olarak gönderilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.

Metin, TÜRKPATENT sicilinde yayımlanan tescil belgesinden aynen aktarılmıştır; yalnızca PDF’ten kaynaklanan harf ve boşluk hataları düzeltilmiştir.

Özet

Urfa Tiriti, 2018’de tescil edilen ve Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası adına kayıtlı bir mahreç işaretidir. Tirit ibaresi; Farsçada et suyu ile haşlanmış ekmek anlamına gelen ‘terid’ kelimesinden türemiştir. Bu adı, tescil belgesindeki şartlara uygun olarak Şanlıurfa ili sınırları içinde üretim yapan herkes kullanabilir; bu coğrafi işaretin kullanımı tescil ettirenle sınırlı değildir. Buna karşılık bu sınır dışında üretilen ya da tescil kaydına uymayan bir ürünü “Urfa Tiriti” ya da “Urfa usulü tirit” diye satmak, coğrafi işarete tecavüz oluşturabilir.

Urfa Tiriti Nedir?

Tescil kaydında Urfa Tiriti için öne çıkan özellikler şunlardır:

  • Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi, yörede yetişen ivesi türü koyunun kuzusunun etinin kemiğiyle birlikte uzun süre kaynatılmasıyla yapılan, sunumunda Şanlıurfa Açık Ekmeğinin üzerine konulan, sarımsaklı yoğurt, limon ve taze yeşilb iberle sunulan yemektir.
  • Şanlıurfanın sosyal hayatında önemli bir yer tutan hem düğün, sünnet düğünü, bayram gibi özel günlerde yapılmakta hem de hayır yemeği, barış yemeği olarak ikram edilmektedir.
  • Ramazan bayramlarında evi ve bütçesi misafir ağırlamaya uygun aileler arife gecesinden tiridi kaynatırlar ve bayram namazına müteakip kapısından her geçeni sofralarına davet eder ve ağırlarlar.
  • Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinin Hz.
  • İbrahim’in sofrasının baş ikramı olduğu, tirit yemeğini ilk defa kendisinin yaptığı bazı kaynaklarda belirtilmektedir.

Coğrafya ile Bağı: Neden Urfa’ya Özgü?

Urfa Tiriti bir mahreç işaretidir. Mahreç işaretinde ürün, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından bölgeyle özdeşleşmiştir; üretim aşamalarından en az birinin bölgede yapılması yeterli olabilir — ancak her ürünün kendi tescil kaydı belirleyicidir.

Tescil kaydına göre: “Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi Şanlıurfa iline ün bağı ve üretim yöntemiyle bağlıdır.” Ürünün Şanlıurfa ili sınırları içinde yetiştirilmesi ve üretilmesi, tescil kaydındaki tanımın temelidir.

Nasıl Üretilir? (Özet)

  1. Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinde kullanılan alet, ekipman, bileşenler ve nihai ürün Türk Gıda Kodeksi yatay ve dikey mevzuatına uygun olacaktır.
  2. Piştikten sonra etler el ile didiklenip parçalara ayrılarak bir kenara alınır.
  3. Diğer taraftan pişen tencereden çıkarılan kuyruk ayrı bir kapta ezilir, süzgeçten geçirilir.
  4. Bir kâsedeki et suyuna toz halindeki zerdeçal ilave edilir.
  5. Et suyunda ıslatılan zerdeçal, süzgeçten geçirilen kuyrukyağı ile birlikte tekrar et suyuna karıştırılır, biraz daha pişirilir.

Bu Adı Kimler Kullanabilir?

Urfa Tiriti coğrafi işaretini kullanma hakkı yalnızca tescil ettirene ait değildir. Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası tescili yaptırmış ve hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütmekle görevlidir; fakat bu adı kullanma hakkı, tescil belgesindeki şartlara uyarak Şanlıurfa ili sınırları içinde üretim yapan bütün üreticilere aittir. Tescilli coğrafi işaretler, tescil belgesindeki şartlara uygun ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenler tarafından kullanılır (Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblem Yönetmeliği m.4/1).

“Urfa Tiriti” adını kullanabilmek için kontrol listesi:

  • Ürün Şanlıurfa ili sınırları içinde mi yetiştiriliyor ve üretiliyor?
  • Ürün, tescil belgesindeki tanım ve ayırt edici özelliklere uygun mu?
  • Üretim, tescil belgesindeki üretim metoduna göre mi yapılıyor?
  • “Urfa Tiriti” ibaresi ve mahreç işareti amblemi birlikte kullanılıyor mu?

Doğru Kullanım: Ad ve Amblem

Tescil kaydına göre “Urfa Tiriti” ibaresi ve mahreç işareti amblemi birlikte ürünün kendisinde ya da ambalajında yer almalıdır. Ürün üzerinde kullanılamıyorsa bunlar işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulmalıdır.

  • Tescilli coğrafi işaretle birlikte amblem kullanmak zorunludur (Amblem Yönetmeliği m.4/2).
  • Amblem ürün ya da ambalaj üzerinde, olmuyorsa işletmede kolayca görülecek yerde kullanılır (Amblem Yönetmeliği m.4/4).
  • Amblem, Kurum’un resmî internet sitesinden temin edilir (Amblem Yönetmeliği m.5/1).

Denetim Nasıl Yapılıyor?

Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi nin yukarıda belirtilen özelliklere uygun olarak üretilip üretilmediğine dair denetimler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu hükümlerine uygun olarak, Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediye Başkanlığı, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası ve Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık… Denetim mercii; Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi nin üretim yönteminde belirtilen tekniğe uygun ve hijyenik şekilde hazırlanması, depolanması, taşınması ve pazarlanmasının kontrolünü ve coğrafi işaretin takibi konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütür.

Pratik sonuç: Kayda aykırı üretim yapan ya da adı haksız kullanan bir işletme hakkında denetim mercii şikâyet üzerine harekete geçebilir.

Hukuka Aykırı Kullanımlar

Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.44, tescilli bir coğrafi işarete tecavüz sayılan fiilleri sayar. Bu hükümler Urfa Tiriti’ne uyarlandığında, aşağıdaki kullanımlar tecavüz oluşturabilir:

  • Şanlıurfa ili sınırları dışında üretilen bir ürünü “Urfa Tiriti” adıyla satmak ya da bu adla sunmak.
  • Kayıttaki şartlara uymayan bir ürünü bu adla satışa sunmak.
  • “Urfa tipi tirit”, “Urfa usulü tirit” gibi ifadelerle, ürünün gerçek kaynağı belirtilse bile coğrafi işaretten yararlanmak.
  • Ambalajda ya da tabelada, ürünün Şanlıurfa ili sınırları içinde üretildiği izlenimini veren yanıltıcı ifade veya görseller kullanmak.
  • Mahreç işareti amblemini tüketiciyi yanıltacak biçimde kullanmak.

Tecavüz hâlinde hak sahiplerinin tecavüzün tespiti, durdurulması ve giderilmesi için başvurabileceği hukuki yollar bulunmaktadır. Hakların korunmasındaki hukuki süreçleri yürütme görevi tescil ettirene, yani Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası’na aittir.

İstisnalar

  • Kendi adını ya da unvanını kullanmak: Gerçek kişi adının veya tüzel kişi unvanının, ticaret sırasında halkı yanıltmayan kullanımı coğrafi işarete tecavüz sayılmaz (SMK m.47).
  • Önceden iyiniyetle tescil edilmiş markalar: Coğrafi işaret tescili, daha önce iyiniyetle tescil edilmiş bir marka hakkının kullanımına zarar vermez (SMK m.48/2).

Marka Başvurusu Yapacaklar İçin

“Urfa Tiriti” tescilli bir coğrafi işarettir. Bu ibareyi yemek ve hazır yemek ürünleri için içeren bir marka başvurusu, tescilli coğrafi işaret nedeniyle ret riskiyle karşılaşabilir (SMK m.5/1). Başvurudan önce marka sorgulama yaptırmak, ret riskini ve gereksiz masrafı önler. Bu ibareyi içeren başkasına ait bir marka başvurusu bültende yayımlanırsa, yayına itiraz yoluyla tescile karşı çıkılabilir.

Tüketiciler İçin: Gerçek Urfa Tiriti’ni Nasıl Tanırsınız?

  • Ambalajda ya da işletmede “Urfa Tiriti” adı ve mahreç işareti amblemi birlikte yer alır.
  • Ürünün özellikleri tescil belgesindeki tanıma uyar.

Üretici ve İşletmeler İçin Yol Haritası

  1. Tescil belgesini okuyun ve üretiminizi kayıttaki şartlarla karşılaştırın.
  2. Ürün Şanlıurfa ili sınırları içinde yetiştirildiğinden ve üretildiğinden emin olun.
  3. Amblemi Kurum’un resmî sitesinden temin edin; adla birlikte ambalajınıza ya da işletmenize yerleştirin.
  4. Denetimlere hazırlıklı olun; üretim kayıtlarınızı saklayın.
  5. Adın haksız kullanıldığını görürseniz Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası’na bildirin; kendi markanız için ise ayrıca marka tescili yaptırarak işletmenizi koruyun.

Şanlıurfa’nın Coğrafi İşaretleri Arasında Urfa Tiriti

Şanlıurfa’nın ve Türkiye’nin tescilli ürünlerini Coğrafi İşaretler sayfamızda bulabilirsiniz. Şanlıurfa ilinde tescilli 50 coğrafi işaret bulunmaktadır. Urfa bu listede birden çok ürünle yer alır: Urfa Tiriti dışında Urfa Keten Köyneği Fıstığı / Şanlıurfa Keten Köyneği Fıstığı, Urfa Ağzı Açık / Şanlıurfa Ağzı Açık, Urfa Sini Darahlığı/ Şanlıurfa Sini Taraklığı, Urfa Pendirli Kedeyif / Şanlıurfa Peynirli Kadayıf, Urfa Miftahi Tas Kebabı/ Şanlıurfa Miftahi Tas Kebabı, Urfa Aya Köftesi / Şanlıurfa Aya Köftesi, Urfa Ciğer Kebabı, Urfa Haşhaş Kebabı / Şanlıurfa Haşhaş Kebabı da tescilli coğrafi işaretlerdir. Aynı ürün grubunda Şanlıurfa’dan Şanlıurfa Tepsi Kebabı / Urfa Tepsi Kebabı, Siverek Tavası, Şanlıurfa Bostanası / Bostana, Şanlıurfa Lolaz Dürmiği/Şanlıurfa Lolaz Dürümü, Şanlıurfa Çiğ Köfte, Urfa Eşkili de tescillidir; her biri kendi tescil belgesindeki şartlarla korunur.

Türkiye’de “Yemekler ve çorbalar” grubunda 529 tescilli coğrafi işaret bulunmaktadır. Her birinin adı, kendi tescil belgesindeki üretim yöntemi ve coğrafi sınırla korunur; birinin şartları diğerine uygulanmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Urfa Tiriti adını Şanlıurfa ili sınırları dışında üretilen bir ürün için kullanabilir miyim?

Hayır. Urfa Tiriti, Şanlıurfa ili sınırları ile sınırlı tescilli bir coğrafi işarettir. Tescil belgesindeki şartlara uymayan ya da bu sınır dışında üretilen bir ürün bu adla satılamaz.

Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası’ndan izin almam gerekir mi?

Urfa Tiriti coğrafi işareti, tescil belgesindeki şartlara uyarak Şanlıurfa ili sınırları içinde üretim yapan bütün üreticilerin kullanımına açıktır; kullanım tescil ettirenle sınırlı değildir. Ancak üretiminiz kayıttaki şartlara uygun olmalı, ad ve amblem birlikte kullanılmalı ve denetime açık olmalıdır.

“Urfa usulü tirit” ya da “Urfa tipi tirit” yazarsam sorun olur mu?

Olabilir. “Usulü”, “tipi” gibi ifadelerle coğrafi işaretten yararlanmak, ürünün gerçek kaynağı belirtilse bile tecavüz sayılabilen fiiller arasındadır.

Kaynaklar

NOT: Bu yorum, TÜRKPATENT sicilinde yayımlanan tescil belgesine ve ilgili mevzuata dayanmaktadır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki değerlendirme yerine geçmez.

Urfa’da üretim yapıyor ya da yeni bir marka mı kuruyorsunuz?

Etkin Patent; marka sorgulama, marka tescili ve coğrafi işaretin haksız kullanımına karşı hukuki süreçlerde yanınızdadır. Ücretlerimiz harç, hizmet ücreti ve KDV dahil olarak sitemizde açıkça yayımlanmaktadır.

Etkin Patent

ETKİN PATENT | MARKA STRATEJİSTİ: BÜLENT AYDIN

Etkin Patent, 21 yılı aşkın kurumsal tecrübeye sahip Etkin Patent bünyesinde faaliyet gösteren tescilli ulusal sınai mülkiyet kuruluşudur. Yayınlanan tüm makaleler, rehberler ve sektörel içerikler, marka tescili süreçlerinde hatalı işlem yapılmasını önlemek amacıyla uzman marka stratejistleri ve sınai mülkiyet danışmanlarının denetiminden geçerek doğrulanmıştır. Platformumuzda sunulan güncel içtihatlar ve tescil metotları, marka haklarının ulusal ve uluslararası düzeyde eksiksiz korunmasını hedefleyen operasyonel bir süzgecin ürünütedir.